(Kendilerine kitap verilmiş olanlar, cibt ve tâğuta iman ediyorlar, sonra da kâfirler için: “Bunlar, Allah’a iman edenlerden daha doğru yoldadır” diyorlar!) [Nisa 51]

Cibt ve tâğut adlarında iki puta inanıyorlar. Cibt, put, haç, kâhin gibi manalara da gelir. Allah’ın haram kıldığı her şeydir. Tâğut ise, insanları azdıran her şeydir.

Yahudilerin ileri gelenlerinden bir zümre Mekke’ye giderek müşriklere, (Müslümanlara karşı düşmanlık ilân edeceğiz, ama peygamberleri, size bizden daha yakın olduğu için ileride belki anlaşıp bizi yalnız bırakmanızdan korkuyoruz) dediler. Müşrikler de Yahudilere karşı buna benzer bir itimatsızlık gösterince, güya teminat olmak üzere, müşriklerin cibt ve tâğut adlarındaki putlarına secde ettiler.

İmam-ı Kurtubi hazretleri buyuruyor ki:
Tağut, put ve şeytan demektir. Enes bin Malik hazretleri, (Tağut, Allahü teâlâdan başka, kendisine ibadet edilen her şeydir) buyurmuştur. Hazret-i Ömer de, (Tağut, şeytandır) buyurmuştur. Tağut, tuğyan kelimesiyle aynı kökten türemiştir, insanı azdıran her şeydir. El-Cevherî, (Tağut; kâhin, şeytan veya sapıklıkta başı çeken kimsedir) demiştir. (Cami-ul-ahkâm)

2- (Pis idrar, süte dökülse, o süt içilmez) dense, (Temiz idrar da mı olur) demek yanlıştır. İdrarın pis olduğu vurgulanmak isteniyor.

3- (Büyük Allah’ımız günahımızı affeder) denince hâşâ, (Küçük Allah da mı vardır) demek çok yanlıştır. Yüce Allah denince de, yücesi olmayan da var anlaşılmaz. Burada Allah’ın büyük, yüce olduğu anlatılmak isteniyor.

Bir kimsenin mahrem, gizli sırları olup, işlerinin ve hallerinin iç yüzüne vâkıf olan kimseye, onun namusu denir. Hayırlara ait gizli hâllere vâkıf olana da namus denir. Cebrail aleyhisselam, diğer meleklerin vâkıf olmadıkları, vahyin sırlarına vâkıf ve mahrem olması cihetiyle ona, namus-u ekber denilmiştir.

Din anlamında da kullanılır. İslamiyet’e namus-i ilahi de denir.

Nizam anlamında da kullanılır. Ramazan-ı şerif ayı, İslam dininin namusudur. Âşikâre oruç yiyen, bu aya hürmet etmemiş olur. Bu aya hürmet etmeyen, İslamiyet’in namus perdesini yırtmış olur.

Allahü teâlânın günahları örtmesi o kadar çoktur ki, emrini dinlemeyen, yasaklarından sakınmayan azgınları, gizli günahlarını açığa çıkarıp rezil ve rüsva etmiyor ve namus perdelerini yırtmıyor.

Allah’tan gayrisine yemin edilmez. Namus üzerine de, yemin edilmez. Mesela (Namusum ve şerefim üzerine) dense, dine uygun yemin olmaz. Bir hadis-i şerif meali şöyledir:
(Emanet yani namus için yemin eden, bizden değildir.) [Ebu Davud]

Namussuz, genelde iffetsiz, edepsiz, hayâsız, fahişe gibi manalarda kullanılıyorsa da, emniyeti, nizamı bozanlara, İslamiyet’e uymayanlara, Allah’ın kanunlarına yani emir ve yasaklarını çiğneyenlere de denir. Bu bakımdan namussuz; kanunsuz, kanunu çiğneyen anlamına da gelir.

Sarmısak kelimesi yıllardır sarmısak olarak sözlüklerde geçmiştir, ama herkes sarımsak dediği için TDK da sarımsak diye yazmak zorunda kalmıştır. Tüccar, fukara, evliya kelimeleri çoğul olduğu halde, tekil şeklinde galat [yanlış söz] olarak kullanılmaktadır.

(Galat-ı meşhur, lügat-i fasihten evlâdır) sözü meşhurdur. Yaygın hale gelmiş yanlış bir kelime veya deyim, doğru yazılsa da, kullanılmayan söze tercih edilir demektir. Yaygınlaşmış yanlış söz, terk edilmiş doğruya tercih edilir. Bunun için Evliya kelimesi çoğul olduğu halde, Evliyalar Ansiklopedisi demek daha uygun olur. Evliya Ansiklopedisi dense, bir kişinin ansiklopedisi gibi anlaşılır.

Aklıma gelmedi, aklımdan çıktı gibi ifadeler yanlıştır, çünkü akıl; hafıza gibi, muhafaza yeri değil, doğruyla yanlışı ayırma kuvvetidir, ama bu da galat-ı meşhur haline geldiği için kullanmakta mahzur yoktur.

TDK, omzu da, omuzu da, yani ikisinin de kullanılabileceğini bildirdiğine göre, ikisi de kullanılabilir, ancak halkın çoğunun kullandığı gibi kullanmak daha uygun olur. Çoğunluk omza değil, omuza diye kullanıyor.

Burun, karın, zulüm gibi kelimeleri ise, sadece burnu, karnı, zulmü diye kullanmak gerekir. Aşağıdaki kelimeler de böyledir:

Akıl, akla, aklı
Asıl, asla, aslı
Asır, asra, asri
Azil, azle, azli
Beyin, beyne, beyni
Boyun, boyna, boynu
Devir, devre, devri
Emir, emre emri
Fikir, fikre, fikri
Filim, filme, filmi
Hayır, hayra, hayrı
İlim, ilme, ilmi
Kayıt, kayda, kaydı
Keşif, keşfe, keşfi
Keyif, keyfe, keyfi
Nakil, nakle, nakli
Nehir, nehre, nehri
Sabır, sabra, sabrı
Seyir, seyre, seyri
Şehir, şehre, şehri
Şekil, şekle, şekli
Şükür, şükre, şükrü
Zehir, zehre, zehri
Zihin, zihne, zihni
Zikir, zikre, zikri

Müslümanlığın yaşaması da vatana bağlıdır. Peygamber efendimizin zamanında, Medine şehri İslamiyet’in başkenti durumundaydı. Emir ve yasaklar oradan bildiriliyordu. Bir hadis-i şerif meali de şöyledir:
(Medine, helal ve haramın bildirildiği yurttur.) [Taberani]

Vatansız vatandaş olmaz. Vatandaşları iyi ise, o vatan kıymetlidir. Vatanın kıymeti vatandaşından ileri gelir. (Vatan sevgisi imandandır) hadis-i şerifi, vatanı olan Müslümanların kıymetini bildirmektedir.

2- Göz önünde olmayan, hazır bulunmayan, nerede olduğu bilinmeyen, gizli olan demektir. Eskiden yoklamalarda, bir kişi orada ise, (Hazır) derdi, orada olmayan için (Gâib) denirdi. Arapçada da gâibin zıttı şahiddir. Yani burada olmayana gâib, burada olana şahid denir. Haşr suresindeki bir âyet-i kerimede, (Hüve â’limül gaybi veşşehadeti) buyuruluyor. Yani gâibi de, şahidi de O bilir, görüleni, görülmeyeni, gizliyi aşikâre olanı O bilir demektir. Cenaze namazında okunan dua şöyle başlıyor:
(Allahümağfir-li hayyinâ ve meyyitinâ ve şahidinâ ve gaibinâ…)
Manası: (Allah’ım, hayylarımızı [dirilerimizi], meyyitlerimizi [ölülerimizi], şahidlerimizi [burada olanlarımızı], gâiblerimizi [burada olmayanlarımızı]… affet!)

Yusuf aleyhisselam kuyuya, atılınca, (Ey gâib olmayan Şahid! Ey uzak olmayan Karîb! Beni bu musibetten kurtar) diye dua etmişti. Burada, şahid, hazır olan, burada olan, yanımda olan demektir. Gâib de, burada olmayan demektir. Karîb de yakınımda olan demektir.

Büyük zatlar, mütevazı oldukları için, İslam âlimlerinin ismi geçince şöyle derlerdi:
(Bizler o büyüklerin yanında hazır olsak sorulmayız, gâib olsak aranmayız.)

Burada, gâib olsak demek, orada olmasak demektir. Gâibden haber vermek de, gelecekten haber vermek demektir. Görünmeyen âlem anlamında da kullanılır. Mesela gâibden bir ses geldi denir.

3– Duygu organlarıyla veya hesap, tecrübeyle anlaşılmayan anlamındadır. Mesela cennet ve cehennem gâibdir. Gelecekte olacak şeyler de gâibdir. Gâibi Allah bilir demek, gelecekte ne olacaksa Allah bilir demektir. Bir âyet-i kerimede Allahü teâlâ için, (Allâm-ül-guyûb) ifadesi geçer. Guyub, gaibin çoğuludur. Gâibleri hakkıyla bilen, en iyi bilen demektir.

4– Gâib, hiç yok anlamında kullanılabilir. Mesela, Usül-ül erbea kitabında deniyor ki:
(Gâibden yardım istemek şirktir diyen kişi, eğer, gâib kelimesini yok anlamında kullanıyorsa, Enbiya ve Evliya zatların ruhlarına nasıl yok denebilir? Ruhlar ölmez.)

5- Eskiden dilbilgisinde üçüncü şahıs, “O” zamiri olarak kullanılırdı. Mesela, Cevap Veremedi kitabında deniyor ki:
(Yuhanna İncilini yazan kâtip, Yuhanna’ya gâib zamiri olan “O” ile işaret etmiş, asıl kitabı yazan [uyduran] kâtip kendisini “Biz” diye yazmıştır. Bundan anlaşıldığı gibi, Yuhanna İncilini yazan Yuhanna’nın kendisi olmayıp, bir başkasıdır.)

Din kitaplarında farz etmek ifadesi çok kullanılmıştır. Birkaç örnek verelim:
1- Dört zevce, dokuz kız, altı cedde bulunduğunu farz edersek, zevceler sekizde bir alıp, geriye yedi hisse kalır. (S. Ebediyye)

2- Büyük bir zatın kabrini ziyaret eden, ona rabıta ederse, yani dünya işlerini hiç düşünmeyip, kalbine hiçbir şey getirmeyip, o zatın ruhunu, his organlarıyla anlaşılamayan bir nur farz ederek, bunu kalbinde bulundurursa, o ruhtan, kendi kalbine bir şeyler akmağa başlar. (S. Ebediyye)

3– Bir kimsenin dayısı ve amcasının oğlu olsa, bunun nafakasını, dayısı verecektir; çünkü bu kimse kadın farz edilirse, dayısı mahremdir. (S. Ebediyye)

4- Bugün, ecelin geldiğini, daha bir gün müsaade etmeleri için, yalvardığını, sızladığını ve sana, bir gün bağışladıklarını ve şimdi o günde bulunduğunu farz et! (Kıyamet ve Ahiret)

5- Âlemin yaratıcısının hâşâ iki olduğu farz olunsa, onlardan biri, bir kişinin kalkmasını dilediği anda, diğerinin de, bu kişinin oturmasını dilediğini farz edelim. (Cevab Veremedi)

6- Hürriyetine kavuşarak, erkekler arasında çalışan kadınlardan güzel olmayanların düşkünlüğü ve kendini güzelleştirmek için her sabah ayna karşısında uğraşanların bitkinliği bir yana, geri kalanlarında bulunduğu farz edilen, daha doğrusu hiç bulunmadığı halde, kraldan ziyade kralcı erkekler tarafından var diye savunulan bu hürriyetin ve istiklalin doğru manası, kadınların, aile teşkil etmek, evlat yetiştirmek, evini düzenlemek gibi meziyetlerden ve tabii kabiliyetlerinden uzaklaşarak, erkeklerin sert, sıkıntılı hayatına karışmaları, kocaya varmak ihtiyacından kurtularak, bekâr erkekler gibi yahut evindeki zevcesine bağlı olmayan ahlak düşkünleri gibi olmaları demektir. (F. Bilgiler)

7- Rüyada görülen elemin, eğer faraza hakikati varsa, dünyevi elemler kısmındandır. (Kıymetsiz Yazılar)

Ebced hesabı, her harfi bir rakamı gösteren İslam harfleriyle yazılı sekiz kelimeden meydana gelen bir hesap sistemidir. Olayların zamanının belirtilmesi ve hatırda daha kolay kalması için kullanılır. Hicri bir ayın ilk günü de, ebced hesabına göre bulunabilir.

İslâmiyet’te, ebced hesabından faydalanarak, olayların tarihi, camilerin, çeşmelerin, türbelerin ve benzeri şeylerin yapılış tarihini, belirtmek caizdir; fakat mesela, hastanın ve annesinin adını ebced hesabıyla hesaplayıp, sana şöyle muska lazım diyerek, muska yazıp para almak haramdır.

Türkçede, (Soba yanıyor) denince, sobanın kendisinin değil, içindeki odun, kömür, gaz gibi şeylerin yandığı anlaşılır.

Selefiyiz diyen sapıklar, Kur’an-ı kerimdeki deyimleri, aynen kabul ettikleri için küfre giriyorlar. Mesela Allah’ın eli var diyerek insanlara benzetiyorlar. Hâlbuki Allahü teâlânın hiç bir şeye benzemediği yine âyet-i kerimeyle bildirilmektedir. İmam-ı Gazali hazretleri bunu açıklarken buyuruyor ki:

Filan belde, filan valinin elindedir denilince hiç kimse, o beldenin valinin iki elinin içinde olduğunu anlamaz. Çünkü bir belde, elin içine alınmaz. O halde burada, istiare vardır. Valinin eli kesik bile olsa, yine aynı ifade kullanılır. (İlcam-ül avam an ilm-il kelam s. 4)

İstiare, bir kelimenin manasını başka manada kullanmaktır. Bazen de herhangi bir varlığa veya mefhuma asıl adını değil de, benzediği başka bir varlığın adını verme sanatıdır. Birkaç örnek verelim:

1- Cesur ve kuvvetli bir insana aslan demek, ona hayvan demek değildir, onu takdir etmektir. Yiğitlerim geliyor yerine (aslanlarım geliyor) denir. Buradaki aslan kelimesinin aslanla hiç ilgisi yoktur. Koçum, tosunum demek de böyledir.

2- Kurnaz bir kimseye tilki denmekle, o kimse övülmüş veya yerilmiş olur. (O ne tilkinin biri) denince, hayvandan değil, insandan bahsedildiği anlaşılır.

3– Namusunu kıskanmayan, kötü bir kimseye, (Domuzun teki) denir. Buradaki domuzun hayvan olan domuzla ilgisi yoktur. Bunun gibi, o akraba değil akreptir, o öküzün biridir gibi ifadelere istiare denir.

Bu beyitte geçen, göklerden kasıt da, göktekiler yani meleklerdir. Secdeden de kasıt, imrenmek demektir. Secde Allah’a yapılır. Oradaki secde, sonsuz hürmet, sonsuz sevgi demektir. Demek ki, birkaç Müslümanın Allah için bir araya gelip, dinden, imandan bahsetmesine melekler imrenmektedir.

Karanlık gecede yıldızlar görüldüğü gibi, karanlık dünyada imanlılar da, yıldızlar gibi parlar. Bu yıldızlar nasıl gökyüzüne dağılmış vaziyetteyse, imanlı insanlar da yeryüzünde bu şekilde görünürler. Birkaç Müslüman bir araya gelirse, orada birkaç tane yıldız parlıyor demektir. Bizim yıldızları seyrettiğimiz gibi, melekler de dünyayı seyrederler. O birkaç Müslümana, (Ne bahtiyar bu kimseler, bir araya gelmişler, Allah’tan, Peygamberden bahsediyorlar) diye gıpta ederler.

Mücadele suresindeki o âyet-i kerimenin meali şöyledir:
(Allah’a ve ahiret gününe inanan bir milletin, babaları, oğulları, kardeşleri yahut akrabaları da olsa, Allah’a ve Resulüne düşman olanlarla dostluk ettiğini, onları sevdiğini görmezsin. Onlar öyle zatlar ki, Allah kalblerine imanı [mermere kazınır gibi] yazmış ve onları kendinden bir ruhla, bir kuvvetle desteklemiştir. Onları, altlarından ırmaklar akan Cennetlere sokacak, orada sonsuz kalacaklardır. Allah onlardan razıdır, onlar da Ondan razıdır. İşte onlar Allah’ın hizbidir. İyi bil ki, kurtuluşa ulaşacak olanlar, Allah’ın hizbidir.) [Mücadele 22]

Eshab-ı kiram, Müslüman olmayan en yakınlarını bile sevmemişler, onlara Allah için düşman olmuşlardır. Harbde, en yakınlarıyla savaşmışlardır. Mesela, Uhud Savaşında, Ebu Ubeyde bin Cerrah, babası Cerrah’ı, Musab bin Umeyr kardeşi Ubeyd bin Umeyr’i öldürdü. Ömer bin Hattab, dayısı As bin Hişâm bin Mugıyre’yi öldürdü. Ali bin Ebi Talib de, amca çocuklarını öldürdü. Resulullah izin verseydi, Ebu Bekir Sıddık da kendi oğlunu öldürecekti. Radıyallahü anhüm = Hepsinden Allahü teala razı olsun. (Hazin)

Ne büyük saadet bu! Allahü teâlâ, Eshab-ı kiramı Hizbullah olarak övüyor, üstelik onlardan razı olduğunu bildiriyor. Allahü teâlânın sıfatları ebedidir, sonsuzdur. Eshab-ı kiramdan razı olması da sonsuzdur. Artık bir daha sözünden dönmez, hep razıdır.

Bir âyet-i kerime meali:
(Allah asla sözünden dönmez.) [Al-i İmran 9, Zümer 20, Rad 31]

Yine hepsinin istisnasız Cennetlik olduğu da şöyle bildiriliyor:
(Hepsine de, Cenneti söz verdim.) [Nisa 95, Hadid 10]

Böyle övülen Cennetlik zatları tenkit etmek, ne kadar çok yanlış olur. Allah dostlarını dost bilmek, imanın esaslarındandır. Allah’ın dostları ve Cennetlik olan Eshab-ı kiramı sevmeyenlerin, imanlarının ne durumda olduğunu, bu âyet-i kerimeler açıkça göstermektedir.